Mars

Mars is misschien wel een van de bekendste planeten van ons zonnestelsel. Met zijn opvallende roodachtige kleur is hij regelmatig met het blote oog aan de sterrenhemel te zien. Al eeuwenlang spreekt Mars tot de verbeelding. Zou er leven kunnen zijn? Heeft er ooit water gestroomd? En kunnen mensen er in de toekomst wonen?

In dit artikel van leerastronomie.nl ontdek je alles over de rode planeet.

Mars in het kort

Mars is de vierde planeet vanaf de zon en bevindt zich tussen de aarde en Jupiter. Het is een rotsachtige planeet, net als Mercurius, Venus en de aarde.

Kenmerk                                                         Mars

Positie vanaf de zon                                     4e planeet

Gemiddelde afstand tot de zon                    ongeveer 228 miljoen km

Diameter                                                       ongeveer 6.779 km

Lengte van een dag                                      24 uur en 37 minuten

Lengte van een jaar                                      ongeveer 687 aardse dagen

Gemiddelde temperatuur                              ongeveer -63 °C

Aantal manen                                                2

Manen                                                          Phobos en Deimos

Zwaartekracht                                              ongeveer 38% van die op aarde

Waarom is Mars rood?

Mars wordt vaak de rode planeet genoemd. Die kleur wordt veroorzaakt door ijzer in de bodem. Dit ijzer heeft in de loop van de tijd gereageerd met zuurstof en is gaan oxideren.

Je kunt dit vergelijken met het roesten van ijzer op aarde. Het oppervlak van Mars bevat grote hoeveelheden ijzeroxide, waardoor het landschap een roodbruine en oranje kleur heeft.

Het fijne stof wordt bovendien door de wind over grote delen van de planeet verspreid. Hierdoor heeft Mars zelfs vanuit de ruimte zijn karakteristieke roodachtige uiterlijk.

Hoe groot is Mars?

Mars is aanzienlijk kleiner dan de aarde. De diameter bedraagt ongeveer 6.779 kilometer, terwijl de aarde een diameter heeft van ongeveer 12.742 kilometer.

De zwaartekracht is er daardoor ook veel lager. Op Mars ervaar je slechts ongeveer 38 procent van de zwaartekracht die je op aarde gewend bent.

Iemand die op aarde 70 kilogram weegt, zou op een weegschaal die in aardse kilogrammen is gekalibreerd op Mars dus een gewichtseffect ervaren dat overeenkomt met ongeveer 27 kilogram. De massa van die persoon verandert natuurlijk niet.

Hoe lang duurt een dag op Mars?

Opvallend genoeg duurt een dag op Mars bijna even lang als een dag op aarde.

Een volledige draai om zijn as duurt ongeveer 24 uur en 37 minuten. Zo'n Marsdag wordt door wetenschappers ook wel een sol genoemd.

Een jaar duurt daarentegen veel langer. Mars heeft ongeveer 687 aardse dagen nodig om één keer rond de zon te draaien. Een Marsjaar duurt dus bijna twee aardse jaren.

Heeft Mars seizoenen?

Ja! Mars heeft, net als de aarde, een schuine stand van zijn rotatie-as. Daardoor kent de planeet verschillende seizoenen.

Er zijn dus een soort lente, zomer, herfst en winter op Mars. Omdat een Marsjaar veel langer duurt dan een jaar op aarde, duren de seizoenen er ook langer.

Mars heeft bovendien ijskappen bij zijn noord- en zuidpool. Deze bestaan onder andere uit waterijs en bevroren koolstofdioxide.

Hoe koud is het op Mars?

Wie ooit naar Mars wil reizen, moet warme kleding meenemen. Mars is namelijk een bijzonder koude wereld.

De gemiddelde temperatuur ligt rond -63 °C. Afhankelijk van de plaats, het seizoen en het moment van de dag kunnen de temperaturen sterk verschillen. Op sommige momenten rond de evenaar kan het oppervlak relatief warm worden, terwijl het tijdens koude winternachten bij de polen tot ver onder de -100 °C kan afkoelen.

Een belangrijke oorzaak is de zeer dunne atmosfeer. Hierdoor kan Mars warmte veel minder goed vasthouden dan de aarde.

De atmosfeer van Mars

Mars heeft wel een atmosfeer, maar deze is veel dunner dan die van de aarde.

De atmosfeer bestaat voor het grootste gedeelte uit koolstofdioxide (CO₂). Daarnaast zijn er kleine hoeveelheden stikstof, argon, zuurstof en andere gassen aanwezig.

De luchtdruk aan het oppervlak is minder dan één procent van de gemiddelde luchtdruk op aarde.

Mensen kunnen daarom niet zonder bescherming op Mars rondlopen. Je hebt een ruimtepak nodig dat onder andere zuurstof levert en voor voldoende luchtdruk zorgt.

Enorme vulkanen

Op Mars bevindt zich de grootste vulkaan van het zonnestelsel: Olympus Mons.

Deze gigantische schildvulkaan steekt ongeveer 22 kilometer boven het omliggende landschap uit. De vulkaan heeft een enorme omvang en is vele malen groter dan de grootste vulkanen op aarde.

Olympus Mons kon onder andere zo groot worden doordat Mars geen aardse platentektoniek heeft waarbij aardkorstplaten voortdurend over grote afstanden bewegen.

Een gigantische kloof

Niet alleen de vulkanen zijn indrukwekkend. Mars bezit ook een enorm stelsel van kloven: Valles Marineris.

Dit kloofstelsel is meer dan 4.000 kilometer lang en loopt over een aanzienlijk deel van de planeet.

Ter vergelijking: de Grand Canyon in de Verenigde Staten is ongeveer 446 kilometer lang. Valles Marineris is dus van een totaal andere schaal.

Is er water op Mars?

Een van de belangrijkste vragen over Mars is of er water aanwezig is.

Het antwoord is: ja.

Tegenwoordig vinden we water op Mars vooral in de vorm van ijs. Grote hoeveelheden waterijs bevinden zich onder het oppervlak en rond de polen.

Maar Mars zag er miljarden jaren geleden waarschijnlijk heel anders uit.

Ruimtesondes en Marsrovers hebben landschappen en gesteenten onderzocht die erop wijzen dat er vroeger rivieren, meren en mogelijk grote hoeveelheden vloeibaar water aan het oppervlak aanwezig waren.

Dat maakt Mars bijzonder interessant voor wetenschappers.

Heeft er ooit leven op Mars bestaan?

Tot nu toe is er geen overtuigend bewijs gevonden dat er leven op Mars bestaat of ooit heeft bestaan.

Toch blijft de zoektocht doorgaan.

Omdat Mars vroeger waarschijnlijk warmer en natter was, is het mogelijk dat er omstandigheden hebben bestaan waarin eenvoudig microbieel leven had kunnen ontstaan of overleven.

Wetenschappers onderzoeken daarom oude gesteenten en gebieden waar miljarden jaren geleden water aanwezig was. Vooral sporen van microscopisch leven uit het verre verleden zouden een spectaculaire ontdekking zijn.

Robots op Mars

Omdat Mars relatief dichtbij staat en een vast oppervlak heeft, is de planeet een belangrijk doelwit voor ruimteonderzoek.

Sinds de jaren zestig zijn tientallen missies naar Mars gestuurd. Sommige mislukten, maar andere veranderden onze kennis van de planeet volledig.

Bekende Marsrovers zijn onder andere:

• Sojourner – landde in 1997 en was de eerste succesvolle rover op Mars.
• Spirit – onderzocht vanaf 2004 verschillende gesteenten en landschappen.
• Opportunity – reed jarenlang over Mars en vond belangrijke aanwijzingen voor water uit het verleden.
• Curiosity – landde in 2012 in de Gale-krater en onderzoekt onder andere of Mars vroeger geschikt was voor microbieel leven.
• Perseverance – landde in 2021 in de Jezero-krater en zoekt naar aanwijzingen voor oude leefbare omstandigheden en verzamelt gesteentemonsters.

Bij Perseverance reisde ook de kleine helikopter Ingenuity mee. In 2021 maakte Ingenuity de eerste gecontroleerde, aangedreven vlucht van een toestel op een andere planeet. Uiteindelijk maakte het toestel tientallen vluchten.

De twee manen van Mars

Mars heeft twee kleine manen: Phobos en Deimos.

Phobos

Phobos is de grootste van de twee en draait zeer dicht rond Mars. De maan heeft een onregelmatige vorm en lijkt daardoor meer op een grote ruimterots dan op onze ronde maan.

Phobos komt langzaam steeds dichter bij Mars. Over miljoenen jaren kan de maan uit elkaar worden getrokken of op Mars terechtkomen.

Deimos

Deimos is kleiner en bevindt zich verder van Mars. Ook deze maan heeft een onregelmatige vorm.

Beide manen werden in 1877 ontdekt door de Amerikaanse astronoom Asaph Hall.

Stofstormen op Mars

Op Mars kan het flink stormen. De planeet staat bekend om zijn stofstormen.

Sommige stormen blijven beperkt tot een klein gebied, maar af en toe ontstaat een enorme stofstorm die vrijwel de gehele planeet kan bedekken.

Omdat de atmosfeer erg dun is, voelt de wind er anders dan een even snelle wind op aarde. Toch kan het fijne Marsstof voor apparatuur en toekomstige bemande missies een groot probleem vormen.

Kunnen mensen op Mars wonen?

Mars wordt vaak genoemd als mogelijke bestemming voor toekomstige bemande ruimtereizen.

Maar wonen op Mars wordt extreem moeilijk.

Er is nauwelijks bruikbare zuurstof in de atmosfeer, de luchtdruk is zeer laag, het is koud en het oppervlak wordt blootgesteld aan veel meer schadelijke straling dan het aardoppervlak. Daarnaast zijn voedsel, energie en vloeibaar water niet zomaar beschikbaar.

Toekomstige bewoners zouden daarom waarschijnlijk in afgesloten habitats moeten leven.

Een interessant voordeel is dat er waterijs op Mars aanwezig is. In theorie kan dat worden gebruikt voor drinkwater en mogelijk voor het produceren van zuurstof en raketbrandstof.

Hoe lang duurt een reis naar Mars?

De afstand tussen de aarde en Mars verandert voortdurend doordat beide planeten rond de zon bewegen.

Een ruimteschip vliegt daarom niet simpelweg in een rechte lijn naar de plaats waar Mars op het moment van vertrek staat. Ruimtemissies gebruiken zorgvuldig berekende banen rond de zon.

Met huidige ruimtevaarttechnologie duurt een typische reis naar Mars ongeveer zeven tot negen maanden, afhankelijk van de gekozen baan en missie.

Kun je Mars vanaf de aarde zien?

Jazeker. Mars is regelmatig met het blote oog zichtbaar.

Je hebt dus niet altijd een telescoop nodig.

Mars ziet eruit als een heldere ster met een opvallende oranje-rode kleur. De beste omstandigheden ontstaan rond een oppositie. Daarbij staat de aarde ongeveer tussen Mars en de zon, waardoor Mars relatief dichtbij staat en vrijwel de hele nacht zichtbaar kan zijn.

Met een goede telescoop kun je onder gunstige omstandigheden zelfs enkele oppervlaktedetails en de poolkappen herkennen.

10 leuke weetjes over Mars

1. Mars is de vierde planeet vanaf de zon.
2. Een dag duurt er ongeveer 24 uur en 37 minuten.
3. Een jaar duurt ongeveer 687 aardse dagen.
4. Mars heeft twee manen: Phobos en Deimos.
5. De grootste vulkaan van het zonnestelsel staat op Mars.
6. Mars heeft enorme stofstormen.
7. Er bevindt zich waterijs op en onder het oppervlak.
8. De rode kleur ontstaat voornamelijk door ijzeroxide.
9. De zwaartekracht bedraagt ongeveer 38 procent van die op aarde.
10. Robots hebben al vele kilometers over het oppervlak van Mars gereden.

Mars en de toekomst

Mars blijft een van de interessantste bestemmingen binnen de ruimtevaart.

Nieuwe missies moeten ons steeds meer vertellen over de geschiedenis van de planeet, het klimaat en de vraag of er ooit leven mogelijk was. Tegelijkertijd wordt onderzocht welke technologie nodig zou zijn om mensen veilig naar Mars te sturen.

Of mensen daadwerkelijk permanent op Mars zullen wonen, weten we nog niet. Maar één ding is duidelijk: de rode planeet zal de komende decennia een belangrijke rol blijven spelen in de ontdekking van ons zonnestelsel.

Veelgestelde vragen over Mars

Waarom heet Mars de rode planeet?

Door de grote hoeveelheid ijzeroxide in het stof en gesteente aan het oppervlak heeft Mars een roodachtige kleur.

Hoeveel manen heeft Mars?

Mars heeft twee manen: Phobos en Deimos.

Is er water op Mars?

Ja. Er is water aanwezig in de vorm van ijs. Bovendien zijn er sterke aanwijzingen dat er miljarden jaren geleden vloeibaar water over het oppervlak stroomde.

Is er leven op Mars?

Er is tot nu toe geen overtuigend bewijs voor leven op Mars gevonden. Wetenschappers onderzoeken wel of er in het verre verleden omstandigheden voor microbieel leven aanwezig waren.

Kun je Mars zonder telescoop zien?

Ja. Mars behoort tot de planeten die vanaf de aarde met het blote oog zichtbaar kunnen zijn.

Kunnen mensen op Mars leven?

Niet zonder uitgebreide technische hulpmiddelen. Mensen zouden bescherming nodig hebben tegen onder andere de lage luchtdruk, kou en straling en zouden zelf voor zuurstof, water en voedsel moeten zorgen.

Ontdek meer over astronomie

Mars is slechts één van de bijzondere werelden in ons zonnestelsel. Iedere planeet heeft zijn eigen kenmerken en geschiedenis. Van de enorme stormen op Jupiter tot de prachtige ringen van Saturnus: er valt ontzettend veel te ontdekken.

Blijf het heelal ontdekken met leerastronomie.nl.